چکیده فارسی:بر خلاف اهل سنت، فقهای شیعه اجماع را به دلیل کشف از قول معصوم حجت دانسته و بدین ترتیب آن را یکی از مصادیق سنت در کنار کتاب و عقل، از راه های دست یابی به حکم شرعی به شمار آورده اند. این مساله می تواند شان اجماع را بر فرض پذیرش آن، در حد خبر واحد تنزل دهد و استناد به چنین ادله ای را در احکام کیفری به دلیل مسلم بودن مساله احتیاط در دماء و نفوس و ظنی بودن این ادله، با چالش هایی روبرو سازد. این نوشته درصدد است با نقد استناد به اجماع در استنباط احکام کیفری، برخی مصادیق مبتنی بر اجماع را نقل و بررسی کند.   چکیده عربی:علی رغم اهل السنة رأی فقهاء الشیعة الإجماع حجة علی قول المعصوم (ع) و قد حسبوه من مصادیق السنة فضلا عن الکتاب و العقل للحصول علی الحکم الشرعی. هذه المسألة تستطیع أن تنزل بشأن الإجماع فی حد خبر واحد، فرضا علی قبوله. و تقابله تحدیات استنادا بأدلة فی الأحکام الجرائیة سببا لقطعیة الاحتیاط فی الدماء و النفوس و تظنن هذه الادلة. هذا المکتوب بصدد دراسة بعض المصادیق المبتنیة علی الإجماع منتقدا الاستناد بالإجماع فی استنباط احکام الجزائیة.

چکیده فارسی:گوش دادن به آوا و صدای دل پسند ممنوع نیست و غناء ممنوع عبارت است از غنای مطرب که جذبه ویژه ای دارد و همانند شراب سرمستی می آورد. در این مقاله به ارائه دلایل اصلی حرمت غناء مطرب و تبیین انگیزه های اساسی حرمت و بیان بسیاری از مسائل اساسی باب غناء که مردم به ویژه جوانان دوست دارند تا درباره آنها بدانند پرداخته شده است و خاطر نشان شد که: ادله مهم تحریم غناء عبارتند از: قرآن، سنت، اجماع، عقل. همچنین راز تحریم غناء عبارتند از: 1 طرب، 2 لهو، 3 تشبه و البته موارد استثناء از تحریم غنای مطرب عبارتند از: 1 حدی، 2 اضطرار (موسیقی درمانی)، 3 جلسه عروسی (همراه با شروط مربوطه). چکیده عربی:لا یمتنع الإصغاء إلی الأصوات المطبوعة لکن الصوت الممنوع او الغناء الممنوع هو الصوت المطرب المرقص الذی یجذب النفس و یسکر کالشراب.فی هذه المقالة تطرقنا إلی الأسباب الأصلیة فی حرمة الغناء المطرب مع تبیین البواعث الأساسیة فی الحرمة و ما یتعلق بمسائله الرئیسیة التی یحب الناس خاصة الشبان یعلمون عنها.و اشیر إلی ان الأدلة الهامة فی حرمة الغناء هی: القرآن و السنة و الإجماع و العقل؛ کما ذکر عن أسباب الحرمة و هی: الطرب و اللهو و التشبه إلا ان هناک بعض الأمور یستثنی مثل: الحدی، الاضطرار (الشفاء بالموسیقی) و حفلة الزواج (مع شروطها).

ابن سینا، رئیس فیلسوفان عالم اسلام، با اینکه در قرون وسطی زندگی می کرد، ولی هرگز روحیه و اندیشه قرون وسطایی نداشته است. او همچون فیلسوفان دوره تجدید حیات علمی و فرهنگی، مخالف هر نوع تحجر و تقلید بود و سند درستی هر امری را عقل و تجربه می شناخته و برای انکار چیزی تا دلیل و برهان روشنی نمی یافته، آن را در بوته امکان می نهاده است. این عالم بزرگ، شهود عرفا و کرامات اولیا را از نگاه عقل ممکن می دانسته و در برخی از رسالات و کتاب هایش به توجیه فلسفی آن ها پرداخته است. با این وجود از مطالعه احوال و آثار وی بر می آید که او هرگز به سیر و سلوک نپرداخته و راه و روش صوفیان را در پیش نگرفته است.

مجازات قصاص ازجمله حقو ق انسانی است که از سوی صحاب حق (مجنی علیه) اسقاط شدنی است. پرسشاساسی این که عفوِ جنایتِ اولیه از سوی مجنی علیه چه تأثیری بر مسئولیت کیفریِ جانی در قبال سرایت بعدیِ جنایتبه نفس یا عضو دیگر دارد؟ در دیدگاه منتسب به مشهور فقها، در فرض سرایت به عضو، جانی محکوم به دیۀ آن و درفرض سرایت به نفس، محکوم به قصاص نفس است و در هر دو فرض باید دیۀ جنایتِ عفوشده به جانی مسترد شود.تنها تفاوت دیدگاه دوم با قول نخست عدم لزوم رد دیۀ جنایت عفوشده در فرض سرایت به نفس است. دیدگاه سوم، عفواز جنایت را به منزلۀ عفو از سرایت نیز دانسته و جانی را درقبال سرایت بعدی مسئول نمی داند. بر اساس دیدگاه برگزیده،اگر سرایت مقصودِ جانی باشد یا وسیلۀ ارتکاب جرم نوعاً سبب سرایت باشد، جانی در قبال سرایت محکوم به قصاصاست، وگرنه در صورت سرایت به نفس، رد دیۀ جنایت عفوشده نیز واجب نیست. نوشتار حاضر ضمن تحلیل مبانیفقهیِ مسئله، نقد مدلّل و ابتکاری اقوال و پاسخ به اشکالات مطر ح شده، اصلاح مواد قانونی مربوط را بر اساس دیدگاهاخیر همراه با ملاحظات مطرح شده دربارۀ آن پیشنهاد می کند.

چکیده فارسی:مقاله حاضر در مقام بیان دیدگاه فیض کاشانی درباره حکم نماز، مشتمل بر مطالب زیر است: برگزاری نخستین نماز جمعه در اسلام توسط پیامبر اکرم ‏صلی الله علیه و آله، حکمت خطبه نماز جمعه که باید در جهت تحکیم مبانی عقیدتی و بیان مسائل لازم مربوط به جامعه اسلامی باشد و نیز بیان اقوال فقهای امامیه درباره حکم نماز جمعه، قول فیض کاشانی بر وجوب تعیینی و دلائل وی بر این قول، از آیات، روایات از پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان معصوم‏ علیهم السلام، احکام مستفاد از روایات. چکیده عربی:هذه المقاله تبین رأی فیض الکاشانی و فیها المسائل التالیة:أداء أول صلاة الجمعة بإمامة النبی الأکرم (ص) و فلسفة الخطبة فی صلاة الجمعة التی تنبغی أن تکون فی تثبیت المبانی العقائدیة و الأمور المتعلقة بالمجتمع الإسلامی.أیضا ذکر أقوال فقهاء الإمامیة عن صلاة الجمعة خاصة قول فیض الکاشانی فی الوجوب التعیینی و ادلته للقول نفسه من الآیات و روایات من النبی الأکرم (ص) و الأئمة المعصومین (علیهم السلام) و الأحکام المستنتجة من الروایات.

چکیده فارسی:مقوله «ثبات» و «تغییر» دراحکام، از زوایای چندی می تواند مورد بحث و کنکاش قرارگیرد. گاه در حوزه تاثیرگذاری زمان و مکان بر موضوعات احکام، و گاه در بررسی نقش عناصری که بر حوزه استنباط و فهم مجتهد از ادله تاثیر می گذارد، گاه نیز در چارچوب اختیارات حاکم و مصالح عامه جامعه. در این نوشتار به هر سه محور پرداخته شده است، عنی هم به نقش زمان و مکان در موضوعات احکام و هم به عوامل و عناصری که در نحوه استنباط و فهم فقیه از ادله احکام اثر می گذارد، (که از آن تعبیر به فتوی می شود) و هم به احکام ثانوی که بنابر اختیارات حاکم اسلامی و مصالح عمومی جامعه مطرح می شود، (که به آن حکم اطلاق می شود) پرداخته شده است. بنابراین مساله تحول و تطور احکام و تاثیر عناصر موجب تحول و دگرگونی در احکام و در راس آنها دو عنصر زمان و مکان، از دیر باز مورد توجه و بحث فقها و دانشمندان علوم اسلامی قرار داشته است. تعابیر رایج در این عصر، همانند فقه پویا، فقه حکومتی، مدیریت فقهی، گردشگری و فقه سیاسی و... نیز مولود همین مباحث است. البته باید توجه داشت که از دیدگاه اسلامی نه هر چیز جدیدی بدعت است و نه هر کهنه ای، سنت، اسلام در حوزه فرهنگ خود دارای دو نوع حکم است: یک دسته احکام ثابت و تغییر ناپذیر و دسته دوم، احکام متغیر. طبیعی است که دسته دوم با حفظ محوریت دسته اول هر از چندگاه و در مکان ها و ا تحت تاثیر عواملی دیگر، ممکن است به نوعی دستخوش تحول و دگرگونی شود. چکیده عربی:یجب أن یبحث الثبات و التغییر فی الاحکام الاسلامیة من الجوانب المتعددة، تارة تأثیر الزمان و المکان علی الأحکام و تارة دور العناصر التی تتأثر علی الاستنباط و فهم المجتهد من الأدلّة و تارة فی إطار اختیارات الحاکم و المصالح العامة للمجتمع.فی هذه المقالة عولجت بهذه الموضوعات الثلاثة.یجب أن نعترف لیس کل شی جدید بدعة ولاشیء بالٍ بدعة فی الفقه الإسلامی. لِلإسلام فی ثقافته حکمان اولاً: الأحکام الثابتة التی لا تتغیر ثانیاً الأحکام المتغیرة. طبیعی بأنّ الأحکام المتغیرة مع حفظ اساس الأحکام الثابتة تتغیر تارة فی أمکنة و أزمنة أو تحت تأثیر عوامل أخری. کما قلنا سعینا أن نشیر إلی بعض الأسباب التی تتغیر الأحکام کتغییرموضوعات الأحکام، إیجاد المنفعة الجدیدة، تفریع الفروع، تبیین المصادیق، باب التزاحم أوالأهم، المهم، التقیة، النذر، التطوّر فی القیود، بعض صفات الموضوع، اختلاف الحکم للتخفیف فی التکالیف، مقدمة الواجب أوالحرام.

بر اساس نظریهٔ چهارمرتبه ای، نخستین مرتبهٔ حکم شرعی، اقتضا است. صرف نظر از امکان حکم اقتضایی و احتمال های مختلف در مفهوم آن، مسئلهٔ پژوهش این است که پذیرش حکم اقتضایی به معنای وجود مصالح و مفاسد، چه تأثیری در تحلیل آموزه های دینی دارد و آیا می توان برخی از گزراه های فقهی را بر اساس آن از گردونهٔ استنباط خارج کرد یا در صورت آگاهی از مصالح و مفاسد واقعی، تکلیفی را جعل و به شارع نسبت داد، هرچند در آموزه های نقلی وجود نداشته باشد؟نتایج پژوهش نشان می دهد که اقتضا ناظر به مقام مصلحت و مفسده و از مقدمات جعل حکم شرعی است و نه از مراتب آن. با وجوداین، فقهای امامیه از اصطلاح حکم اقتضایی در تحلیل حکم شرعیِ مسائل مختلفی بهره جسته اند. پذیرش حکم انشایی که هیچ گاه به مرحلهٔ فعلیت، تغییر وضعیت پیدا نمی کند، موجه به نظر نمی رسد. ازآنجاکه اهمال در جعل حکم برای شارع روا نیست و جعل حکم هم مبتنی بر وجود مصلحت و مفسده مترتب بر افعال مکلفان است، هرگاه عقل بتواند به وجود مصلحت یا مفسده ای پی ببرد که شارع برای آن حکم فعلی جعل نکرده است، به سبب ملازمهٔ میان حکم عقل و شرع می توان به وجود حکم انشاییِ شرعی برای آن عمل و مشروعیت یا عدم مشروعیت انجام آن نظر داد و مشکل خلأ حکم شرعی برای مسائل نوپیدا برطرف خواهد شد.

از خصلت های ناپسندی که در افراد مشاهده می شود، مقایسه های نابه جایی است که به سبب مشابهت ظاهری بین دو فرد یا دو پدیده انجام می دهند که در قضاوتشان تاثیر نامقبول می گذارد. این مقوله در مثنوی گاهی حکایتی کامل را شامل می شود، مانند قصه مرد بقال و طوطی، گاهی نیز در میانه و لا به لای مطالب دیگر جلوه می کند. در این گونه مقایسه ها، اشتباه افراد به آن جا می رسد که اگر تفاوتی را بین پیامبر بزرگوار و دیگران انتظار دارند، تفاوت در خورد و خواب و مظاهر زندگی دنیوی است. به هر تقدیر لب مطلب را می توان در بیت مشهور و زیبای مثنوی، یعنی:کار پاکان را قیاس از خود مگیر           گرچه ماند در نبشتن شیر و شیربه خوبی دریافت.